Boutersem situeert zich in het zuiden van de provincie Vlaams-Brabant, op de overgang van Haspengouw en het Hageland.
De gemeente grenst in het zuiden aan de provincie Waals-Brabant.en wordt begrensd door de gemeenten Lubbeek, Hoegaarden, Beauvechain, Bierbeek en de stad Tienen.
Boutersem is een typische landelijke gemeente die zich situeert op het scharnierpunt van het Brabants plateau (westelijk deel), het Hageland en de Demervallei (noordelijk deel) en Haspengouw (zuidelijk deel).

Het noordelijk deel van de gemeente wordt gevormd door het ‘laag' gelegen Hageland. Zandlemig hoog Hageland vormt een heuvelland met een parallelle structuur van (beboste) ruggen en valleien met rijbewoning op de overgang.
Het heuvelland bestaat uit verschillende fragmenten landbouwgebied; het Smisveld, de
omgeving van Kerkom en landbouwarealen die grenzen aan de bosstructuur van de Velpvallei en het Butselbos.
Het zuidelijk deel van de gemeente wordt gevormd door het ‘hoog' gelegen Haspengouw. Droog laag Haspengouw is een breedgolvend leemplateau dat ondiep versneden is. Het heeft een steeds weerkerende cultuurlandschappelijke structuur: akkerland op de plateaus, kleine hoopdorpen op de plateaurand of in de vallei, grasland en (populieren)bos in de vallei.
Holle wegen vormen de enige landschapselementen.
Bos is schaars en de grote gesloten hoeven hebben een typische bouwstijl.
Het golvend leemplateau bestaat uit verscheidene uitgestrekte landbouwgebieden; grenzend aan de bosstructuur van de Velpvallei, de Grote Kouter ten oosten van Vertrijk dat zich uitstrekt tot Tienen, en de Grote Dries ten zuiden van de E40.

Boutersem is een fusiegemeente bestaande uit zeven historische kernen: Boutersem, Butsel, Roosbeek,Vertrijk, Neervelp, Willebringen en Kerkom.
Al deze kernen hebben een eeuwenoude structuur, die organisch gegroeid is doorheen de tijd.
Boutersem : Centraal-westelijk deel van de gemeente, met kernen Boutersem en Butsel
Roosbeek : Centraal-oostelijk deel in de gemeente
Vertrijk : Centraal in de gemeente, vlak ten zuiden van Boutersem
Kerkom : Noordelijk in de gemeente, met kernen Kerkom en Malendries
Neervelp : Zuid-westelijk in de gemeente
Willebringen : Zuiden van de gemeente, met kernen Willebringen en Honsem. 

(tekst en kaarten uit GRS Boutersem)