Een ruilverkaveling herschikt landbouwpercelen binnen een vooraf afgebakend gebied. Hiermee wordt gestreefd naar aaneengesloten, regelmatige en gemakkelijk toegankelijke kavels die zo dicht mogelijk bij het landbouwbedrijf liggen. Ruilverkaveling bevordert zo de rendabele en duurzame landbouwuitbating.

De wetgever creëerde het instrument ruilverkaveling in de naoorlogse periode voor de ontwikkeling van de landbouwsector. Einde '88 werd de Vlaamse Landmaatschappij belast met de uitvoering van ruilverkavelingsprojecten in Vlaanderen.
De doelstellingen zijn inmiddels veel ruimer geworden. Ruilverkaveling past zich hierbij in in het ruimtelijke ordenings-, het milieu- en natuurbeleid en het plattelandsbeleid. Er wordt gezocht naar mogelijkheden om bij te dragen aan natuur- en landschapszorg, zorg voor cultuurhistorisch en archeologisch erfgoed, recreatief medegebruik, ... in evenwicht met de landbouwkundige verbeteringen.
Ruilverkavelingsprojecten worden uitgevoerd in gebieden met een hoofdzakelijk landbouwkundige bestemming. Ze liggen verspreid over gans Vlaanderen, met concentratie in de voornaamste landbouwstreken.

Ruilverkaveling Willebringen

Na het openbaar onderzoek worden alle ingediende opmerkingen, suggesties en bezwaren gebundeld. Ze kunnen leiden tot een bijsturing van het plan of van de begrenzing van de ruilverkaveling.
Na advies van de Coördinatiecommissie (met vertegenwoordigers van overheden die later bij het project betrokken zullen zijn, ook van het provinciebestuur en de Provinciale Landbouwkamer) maakt de VLM het eventueel bijgestuurde plan, samen met het milieueffectrapport en alle opmerkingen over aan de bevoegde minister.
De minister bevoegd voor ruilverkaveling beslist dan of de ruilverkaveling Willebringen nuttig is.
Verklaart de minister de ruilverkaveling nuttig, dan keurt hij/zij hiermee het ontwerp-ruilverkavelingsplan goed en kan de uitvoeringsfase starten. Het ruilverkavelingscomité zal dan het ruilverkavelingsplan uitvoeren, en in overleg met alle betrokkenen starten met de herverkaveling.
Als de minister de ruilverkaveling niet nuttig verklaart, kan hij/zij ofwel een aanvullend onderzoek instellen ofwel het project beëindigen.

 Ruilverkaveling Vissenaken

Deze situeert zich op het grondgebied van de stad Tienen en van de gemeenten Glabbeek en Boutersem.
In 1999 werd de ruilverkaveling nuttig verklaard door de minister. Het betreft een herverkaveling van 1600 ha.
Het ontwerp van herverkaveling startte begin 2004. In mei 2004 werd het uitwerkingsplan goedgekeurd. De eerste werken startten in 2007.
De nieuwe kavels zijn intussen in gebruik genomen.

Dankzij de ruilverkaveling wordt de open ruimte in Vissenaken opnieuw ingericht. De landbouwpercelen worden beter ontsloten, worden groter en liggen dichter bij de huiskavel. Ook de natuur krijgt een nieuwe kans. De uitbouw van natuurgebieden in de Velpe- en Rozendaalbeekvallei en in de omgeving van het natuurreservaat de Paddepoel wordt mogelijk. Ook voor de inwoners en voor bezoekers wordt het gebied aangenamer ingericht. De fietspaden worden verbeterd met subsidies van de provincie Vlaams-Brabant en van het Vlaams Gewest. Om veiligheids- en overlastredenen voorziet het ruilverkavelingsplan in ruimte voor water door de aanleg van zeven wachtbekkens in het gebied. Door andere erosiewerende maatregelen komt er bovendien minder modder op de wegen en worden de landbouwpercelen en het landschap beschermd.